Interactieve infographic die schematisch het materiaalmetabolisme van Amsterdam weergeeft. Blokjes kunnen worden aangeklikt om meer informatie te verkrijgen. Pijlen staan voor logistieke stromen. Bovenaan het schema gaat het doorgaans meer om bulktransport en verlopen deze stromen bijvoorbeeld via cargovliegtuig, containerschip of cargotrein. Onderaan het schema gaat het om veel fijnmazig logistiek die bijvoorbeeld via personenauto, fiets of zelfs te voet verloopt. Op tussenliggende niveaus vinden we transportwijzen als vrachtwagens, bestelbusjes, cargobikes en specialistisch vervoer zoals cementmengwagens.
Verpakkings- en sorteercentra
Verpakkings- en sorteercentra zijn plekken waar voedselstromen worden voorbereid voor verdere distributie. Producten worden hier bijvoorbeeld gecontroleerd, gesorteerd op kwaliteit en formaat, verpakt, gelabeld en/of gekoeld. Deze centra maken grootschalige, efficiënte doorstroming mogelijk en bepalen in hoge mate de snelheid, betrouwbaarheid en houdbaarheid van de rest van de keten.
Nationale distributiecentra
Nationale distributiecentra zijn grootschalige logistieke knooppunten waar voedselstromen op landelijk niveau samenkomen en opnieuw worden verdeeld. Ze beheren centrale voorraden, stemmen aanvoer en vraag af en sturen transport naar regionale distributiecentra of grote afnemers. Verstoring op dit niveau werkt direct door in meerdere regio’s en ketens tegelijk.
B2C voedselhubs
Business-to-Consumer-voedselhubs zijn logistieke knooppunten waar voedselstromen worden omgezet in consumentgerichte leveringen. Producten worden hier verzameld, geassembleerd per bestelling en klaargemaakt voor thuisbezorging of afhaal. Deze hubs organiseren de ‘last mile’ en verbinden grootschalige aanvoer met individuele huishoudens.
B2B voedselhubs
Business-to-Business-voedselhubs zijn logistieke knooppunten die voedselstromen organiseren voor professionele afnemers zoals horeca, zorg en andere bedrijven. Producten worden hier gebundeld, geportionneerd en afgestemd op contracten, volumes en leverfrequenties. Deze hubs maken betrouwbare, schaalbare bevoorrading mogelijk zonder directe consumentenlogistiek. Food Center Amsterdam is een ruimtelijke cluster van B2B voedselhubs.
Regionale distributiecentra
Regionale distributiecentra zijn logistieke knooppunten die voedselstromen verdelen binnen een regio. Ze ontvangen goederen vanuit nationale distributiecentra of rechtstreeks van producenten en zorgen voor snelle, frequente bevoorrading van supermarkten en speciaalzaken. Hiermee beperken ze voorraden stroomafwaarts en verminderen ze transportbewegingen richting de stad.
Supermarkten en speciaalzaken
Supermarkten en speciaalzaken zijn fysieke verkooppunten waar voedsel aan consumenten verkocht wordt. Ze ontvangen frequente leveringen vanuit regionale distributiecentra, groothandels of directe producenten. Beperkte opslagruimte, hoge omloopsnelheid en versheidseisen maken deze locaties gevoelig voor verstoringen in de keten.
Horeca
Horeca omvat restaurants, cafés en hotels. Het zijn belangrijke eindpunten in de stedelijke voedselketen, waar het voedsel daadwerkelijk geconsumeerd wordt. Ze zijn afhankelijk van frequente, tijdgebonden leveringen vanuit B2B-voedselhubs, groothandels en soms directe producenten. Beperkte opslagruimte, variabele vraag en hoge eisen aan versheid maken horeca logistiek kwetsbaar en sterk timing-afhankelijk.
Moestuintjes
Moestuintjes zijn kleinschalige tuintjes waar door consumenten zelf op kleine schaal voedsel verbouwd wordt. Door lange distributieketens te vermijden heeft lokaal geproduceerd voedsel een lage CO2-voetafdruk, maar doordat de ruimte in de stad per definitie beperkt is en voedselproductie juist een ruimte-extensieve activiteit is, kan lokale voedselproductie nooit in betekenisvolle mate in de voedselbehoefte van de stad voorzien. Hoewel de totale opbrengsten dus beperkt zijn, kunnen moestuintjes wel bijdragen aan voedselbewustzijn in de stad.
Stadslandbouw
Stadslandbouw betreft relatief kleinschalige, maar vaak wel professionele voedselproductie binnen of direct rond de stad. Productie, verwerking en afzet liggen dicht bij elkaar, waardoor transport en opslag beperkt blijven. Stadslandbouw kan door de beperkt beschikbare ruimte in de stad nooit in significante mate bijdragen aan de voedselvoorziening van de stad, maar kan wel het voedselbewustzijn verhogen.
Afvalcontainers
Afvalcontainers vormen het belangrijkste “startpunt” van de afvallogistieke keten. Het zijn de containers op straat waar bewoners hun afval inleveren, en in andere wijken de containers die aan de straat gerold worden. Tegenwoordig zijn op veel plekken verschillende containers te vinden voor verschillende typen afval. De fijnmazigheid en toegankelijkheid van containers en de scheidingsmogelijkheden bepalen in hoge mate hoe goed afval in de rest van de keten gerecycled kan worden.
Repaircafés
In repaircafés kunnen mensen terecht om defecte elektronica te repareren en te voorkomen dat deze tussen het afval terechtkomt. Daarmee functioneren repaircafés als een alternatieve, preventieve schakel naast inzameling en verwerking.
Overslagpunten
Overslagpunten zijn logistieke knooppunten waar afvalstromen worden gebundeld en van transportmiddel wisselen, bijvoorbeeld van inzamelwagen naar schip of vrachtwagen. Ze maken schaalvergroting en efficiënter transport mogelijk en beperken verkeersdruk in de stad. Overslagpunten zijn vaak gecombineerd met een recyclepunt waar bewoners zelf grofvuil en specifieke typen afval in kunnen leveren.
Afvalverwerkingscentrales
Afvalverwerkingscentrales verwerken ingezameld afval door verbranding, vergisting, nascheiding of andere technieken. Ze zetten afval om in energie, secundaire grondstoffen en reststromen. De keuzes die hier worden gemaakt bepalen hoeveel materiaal terugkeert in de keten en hoeveel definitief verloren gaat. De afvalcentrale in Amsterdam is in beheer van AEB.
Re-/upcyclingsbedrijven
Re- en upcyclingsbedrijven zetten gesorteerde afvalstromen om in nieuwe materialen of producten. Recycling richt zich op materiaalterugwinning, terwijl upcycling waarde toevoegt door nieuwe toepassingen of hogere kwaliteit. Deze bedrijven vormen een hoogwaardige schakel tussen afvallogistiek en nieuwe productieketens.
Distributiecentra
Distributiecentra zijn grootschalige knooppunten waar goederen worden opgeslagen, gebundeld en opnieuw verdeeld. Ze sturen voorraadbeheer, transportplanning en doorstroming aan en vormen de ruggengraat van de goederenlogistiek. De meeste distributiecentra liggen net buiten de stad op goed bereikbare locaties.
Fulfilmentcentra
Fulfilmentcentra zijn magazijnen die specifiek zijn ingericht voor e-commerce. Goederen worden hier per bestelling verzameld, verpakt en verzonden, met een sterke focus op snelheid en schaal. Ook retourstromen worden hier verwerkt.
Opslagruimte
Georganiseerde opslaglocaties waar materialen en goederen tijdelijk worden ondergebracht. Ze functioneren als een vorm van bufferruimte in materiële systemen, bijvoorbeeld voor het opvangen van seizoensgebonden voorraad of als tijdelijke opslag tijdens een verhuizing of andere overgangssituatie. Door te voorkomen dat elke ondernemer individueel opslagruimte moet realiseren kunnen toegewijde opslagsfaciliteiten bijdragen aan efficiënt ruimtegebruik.
Sorteercentra
Sorteercentra zijn logistieke faciliteiten waar pakketten en zendingen (automatisch) worden gesorteerd op bestemming en bezorgronde. Ze vormen een cruciale schakel tussen grootschalige distributie en fijnmazige stadsbezorging.
Wijkhubs
Wijkhubs zijn kleinschalige pakketpunten dicht bij de eindbestemming, waar goederen worden gebundeld voor de laatste kilometers. Meestal halen gebruikers zelf hun pakketjes te voet of met de fiets op bij wijkhubs, maar in sommige gevallen vindt vanuit deze hubs nog distributie plaats met bakfietsen of lichte elektrische voertuigen. Wijkhubs verminderen verkeersdruk en uitstoot in woonwijken.
Retail
Retail is het punt waar veel goederen de consument bereiken. Winkels ontvangen frequente leveringen binnen strikte tijdvensters en met beperkte laad- en losruimte, vaak via vrachtwagens of bestelbusjes.
Bouwplaatsen
Een belangrijk deel van de stedelijke bouwlogistiek stroomt naar bouwplaatsen, waar in sommige gevallen hele wijken uit de grond gestampt worden en dus een grote (maar tijdelijke) behoefte aan bouwmaterialen is. Leveringen zijn vaak tijdkritisch en ruimte op locatie is beperkt, waardoor just-in-time logistiek noodzakelijk is. Onvoldoende afstemming leidt snel tot vertragingen, veiligheidsrisico’s en extra verkeersdruk in de omgeving.
Bouwhubs
Bouwhubs fungeren als tussenstations waar bouwmaterialen worden verzameld, gecontroleerd en voorbereid voordat ze naar de bouwplaats gaan. Ze maken bundeling van transport mogelijk en ontkoppelen bouwlogistiek van stedelijke piekmomenten. Daarnaast faciliteren ze retourstromen, hergebruik en efficiëntere planning.
Bouwmarkten en -leveranciers
Bouwmarkten en bouwleveranciers zijn plekken in de stad waar waar voor kleine tot middelgrote (ver)bouwprojecten bouwmaterialen kunnen worden aangeschaft.
Bedrijven
Bedrijven functioneren in steden als Amsterdam vooral als afnemers van goederen en materialen. Grotere bedrijven worden doorgaans beleverd via vaste logistieke routes, terwijl kleine en middelgrote ondernemingen hun inkopen vaak zelf verzorgen. De beperkte maakbedrijven die nog in de stad aanwezig zijn, produceren vooral maatwerk en leveren dit meestal rechtstreeks aan afnemers, bijvoorbeeld met eigen of ingehuurde bestelbusjes.
Huishoudens
Huishoudens vormen het eindpunt van veel goederen- en voedselstromen, maar ook het begin van afvallogistiek. Individuele bestellingen en bezorgmomenten maken deze schakel fijnmazig en moeilijk te bundelen.
Vliegveld
Vliegveld functioneren als internationale logistieke knooppunten, voornamelijk voor tijdkritische, waardevolle en lichte goederen. Luchtvracht vereist snelle doorstroming, strikte beveiliging en nauwkeurige afstemming met wegtransport. Deze schakel verbindt mondiale netwerken met regionale en stedelijke distributie.
Haven
De haven is een grootschalig logistiek knooppunt waar goederen via zee en binnenvaart worden aangevoerd, opgeslagen, bewerkt en verder verspreid. Naast overslag vindt binnen het havengebied zelf veel logistieke en industriële activiteit plaats, waaronder opslag, assemblage en verwerking van goederen. Door de strategische ligging fungeert de haven als schakel tussen mondiale handelsstromen, regionale distributie en lokale productie, waarbij watergebonden transport kan bijdragen aan het verminderen van wegverkeer richting de stad.